Prof. Dr. Ersoy Kocabıçak
Spastisite Nedir?
Yunanca spasticus (çekmek) kelimesinden türetilen spastisite, adalelerin aşırı derecede kasılması, sertleşmesi ve istem dışı spazmların oluşmasıdır. Spastisitenin, hafif sertlikten aşırı kontrol edilemeyen kasılmalara kadar uzanan geniş bir aralığı vardır. Kas kasılmaları problemi genelde beyin ya da omurilikte bulunan kas hareketleri kontrol alanlarındaki sinirsel hasarlar nedeniyle oluşur. Tetikleyici nedenler arasında omurilik yaralanması, multipl skleroz ve serebral palsi gibi hastalıklar vardır.
Spastisite Belirtileri Nelerdir?
Belirtiler arasında hipertonisite (artan kas tonusu), klonus (hızlı kas kasılmaları), abartılı derin tendon refleksleri, kas spazmları, bacakların istemsiz çaprazlanması ve sabit eklemler (kontraktürler), sürekli kas sertliği, spazmlar ve ağrılı olabilen istemsiz kasılmalar, ağrı veya rahatsızlık, daha az işlev görme yeteneği, bakım ve hijyen sorunları, anormal duruş sayılabilmektedir. Kemik ve eklem deformiteleri, spastisite derecesi, hafif kas sertliğinden şiddetli, ağrılı ve kontrol edilemeyen kas spazmlarına kadar değişmektedir. Çocuklarda spastisite büyüme problemlerine, ağrılı ve deforme eklemlere ve sakatlığa neden olabilmektedir.
Spastisite Nedenleri Nelerdir?
Spastisite, beyin, omurilik veya motor sinirlerdeki hasarla ilişkili bir semptomdur. Serebral palsi (SP),
Multipl skleroz (MS),Felç,Travmatik beyin veya omurilik yaralanması,Travmatik beyin hasarı,Amyotrofik lateral skleroz (ALS),Kalıtsal spastik paraplejiler,Adrenolökodistrofi (ALD),Beyni ve/veya omuriliği etkileyen birçok hastalık sonucunda spastisite görülebilmektedir.
Sayfa İçeriği
Spastisite Tanısı Nasıl Konulur?
Çocuklarda doğuştan veya sonradan meydana gelebilen spastisite, yetişkin kişilerde de görülebilmektedir. Spastisite tanısının temelini, nörolojik muayene ile değerlendirme ortaya koymaktadır. Tanı; hastalığın öyküsü, fizik muayene sonuçları ve sinir sistemi görüntüleme yöntemlerinden elde edilen bilgiler doğrultusunda konulmaktadır. Bu konuda uzman bir doktor tarafından fiziki muayenede oturma, kalkma, yürüme, vücut duruşu, derin tendon refleksleri ve kasların gerginliğini değerlendirilmektedir.
Spastisite Tedavisi Nasıldır?
Spastisite tedavisinde temel nokta spastisitenin tedavi edilip edilmeyeceğine karar vererek tedavi verilecekse tedavi ekibinin oluşturulmasıdır.Spastisite tedavisi, hastaların tedavi gereksinimi farklı düzeylerde olacağı için her hastaya yönelik ayrı bir program olarak uygulanmalıdır. Yani hastanın günlük yaşamındaki gereksinimleri, işlevselliği ve şikayetleri çok önemlidir. Hasta ve hasta yakınlarının spastisite ile ilgili günlük yaşamlarında zorlandıkları foksiyonlar öğrenilerek hedef olarak bu fonksiyona yönelik tedavi seçilmelidir. Tedavi genel olarak fizik tedavi, ilaç tedavisi ve cerrahi tedavi olarak 3’e ayrılır.
Fizik tedavi, spastisite tedavisinin temelidir. Kas tonusunu azaltmak, hareketliliği korumak veya geliştirmek, güç ve koordinasyonu arttırmak, bakım ve konforu iyileştirmek için tasarlanmıştır.
Botulinum nörotoksin enjeksiyonları rehabilitasyon etkisini daha da arttırabilir. Böylece spastisiteyi daha iyi düzeltebilir. Genellikle botulinum nörotoksin enjeksiyonunun etkisi ortalama 3 ay sürer.
Ağızdan alınabilen ilaçlar da tedavide yardımcıdır. En sık kullanılan ilaçlardan biri baklofendir
Cerrahi müdahaleler: Ciddi ve dirençli spastisite vakalarında cerrahi müdahaleler düşünülebilir. Baklofen pompası implantasyonu veya selektif dorsal rizotomi gibi prosedürler, spastisiteyi kontrol altına almak için kullanılabilir
Baklofen Pompası
Omurilik kaynaklı spasitenin tedavisinde yaygın olarak kullanılan ve kas gevşetici ilaç olarak adlandırılan ‘baklofen pompası’, beyin ve omurilik refleksleri üzerinde baskılayıcı bir etkisi bulunmaktadır. Etkisini kan beyin bariyerini geçerek gösterir. Ağızdan kullanımından sonra kan beyin bariyerini çok az miktarda geçebildiği, yüksek dozlara çıkma gereği ve bununla birlikte yan etki riskinin de artması nedeniyle, kontrol altına alınamayan kasılmaları olan hastalarda intratekal baklofen uygulamaları önemli ve çok etkin bir tedavi alternatifi olarak kullanılmaktadır Omurilik kaynaklı spasitesi olup oral baklofen kullanan ancak yan etki veya ilacın yeteri kadar etki etmemesi sonrası intratekal uygulama planlandığında belirli bir yol izlenmelidir. İlaç ilk olarak belirli miktarda spinal kanala uygulanır. İlacın spastisite üzerindeki etkisi değerlendirilir. Eğer yeterli gevşeme olmazsa ilaç dozu artırılarak test tekrarlanır. Değerlendirme nöroloji, fizik tedavi ve beyin cerrahi uzmanları tarafınca yapılır. Bu test sonucunda hasta fayda görürse kalıcı baklofen pompası takılır.
Baklofen Pompa Takılması
Genel anestezi altında yapılan bir işlemdir. Sistem pompa ve kataterden oluşur. Katater kısmı omuriliği saran ve ‘dura mater’ denilen zarın altında BOS adı verilen sıvının bulunduğu alana konur. Pompa kısmı ise karnın yan tarafına cilt altına yerleştirilir. Pompa içine ilaç uygulanır. Dışardan ayarlanabilecek şekilde olan pompa, istenecek dozda ilaç ayarı yapılarak çalıştırılır. Ortalama 6 aylık yetecek sürede baklofen içerir. Bitmesi durumunda tekrar doldurma işlemi kolaylıkla yapılmaktadır.
Prof. Dr. Ersoy KOCABIÇAK Yayın Yönetimi Tarafından Hazırlanmıştır.
Sayfa içeriği sadece bilgilendirme amaçlıdır. Tanı ve tedavi için mutlaka doktorunuza başvurunuz.
